یادداشت بی بدیل ، کتاب «نامه ها، صورت حساب ها و قباله ها»، ۲۶۰ قطعه پاپیروس مصری را شناسانده است که تمام پاپیروس های یافت شده از قرون نخست اسلامی را شامل می شود. در میان این یادگارهای گران بها، گرچه مطالب فراوانی است که به فهم درست تر از اوضاع اجتماعی و تاریخ اسلام نیز کمک می کند، اما قصد من از طرح مسئله در این مبحث نه بررسی اجتماعی - تاریخی، که کنجکاوی فنی است.حقیقت مسلم و بی تردید این که گذر از مقدماتی برای رفع خامی از خط عرب، تدوین قواعد صرف و نحو، نقطه و علامت گذاری بر حروف، تا حدی که بتوان قرآن را برای ده ها ملت متنوع غیرعرب از صورت محفوظات به مکتوبات قابل قرائت بدل کرد، تنها با تلاش طاقت فرسا و طولانی ممکن شده و قرون متمادی زمان برده است. این مطلبی است که علاوه بر اعتراف کافّه ی محققین، نمونه های به جای مانده از خط عرب در قرون نخست اسلامی نیز، نه فقط تأیید می کند، بل زمان این بلوغ را، لااقل تا اواخر هزاره ی نخست اسلامی، به درازا می کشاند. «خطاطان و خوش نویسان تا اواخر قرن چهارم، قرآن را به خط کوفی می نوشته اند و خط زیبای نسخ در اوایل قرن پنجم جای خط کوفی را گرفت. از این قرن به بعد در خط قرآنی، تمام نقطه ها و نشانه هایی که هم اکنون، کم و بیش، معمول و متداول است. نوشته می شد».
(محمد باقر حجتی، تاریخ قرآن کریم، ص ۴۸۴)
بدین ترتیب و فقط بر مبنای تحقیقات ناکافی کنونی، بلوغ خط عرب برای کتاب نویسی در پایان قرن چهارم و اوائل قرن پنجم را پذیرفته اند، این نوشته در پی ارائه ی اسنادی است که ثابت کند این بلوغ تنها پس از قرن هفتم و بل هشتم هجری میسر شده است. اینک به کتاب «نامه ها، صورت حساب ها و قباله ها» می پردازم که انحصار به پاپیروس نوشته ها دارد.
سند ۱ سند ۲ : «این دو سند به یک نفر با نام عبدالله بن حنان مربوط می شود. سند اول درباره ی وصول ۱۳ میش شیرده است. (سند ۱)
بسم الله الرحمن الرحیم. سند ترک دعوای عبدالله بن حنان از بابت ۱۳ میش شیرده سلیمان بن کلب العلوی. میش های شیرده را جریر بن نمیر برای سلیمان بن عطیه آورده است. صبر بن... مسلم بن ابوایلا و عبدالرحمن بن ابوایلا، دو عامل او شاهد بودند. در تاریخ شنبه سال ۱۰۴ هجری نوشته شد.
دومین سند، رسید دریافت است. گویا عبدالله بن حنان نامی مبلغی از شخصی که اینک فوت کرده، قرض گرفته و یکی از وارثان به نام سلیمان بن احوض الحذرمی مدعی سهم خود شده و گویا وارث دیگر به نام حریث بن سریج الحذرمی هم مرده و وارثی باقی نمانده و عبدالله از باقی مانده ی بدهی بری الذمه شده است: (سند ۲)
بسم الله الرحمن الرحیم. این سند برائت عبدالله از بدهی است که به عهده ی او بوده است. سلیمان بن احوض الحذرمی آن را دریافت کرده و عبدالله بری الذمه است. عبدالله بن سلیمان و سلیمان بن احوض و عبدالملک بن ایوب شاهد بودند و در شنبه سه روز [مانده از؟] شوال سال ۱۰۴ هجری نوشته شد. پس از کلمات «ثلاث ایام» کلمه ای حذف شده و معلوم نیست منظور نویسنده سه روز اول یا آخر ماه شوال بوده است. پس تاریخ ثبت سند احتمالا یا سوم یا بیست و ششم ماه شوال سال ۱۰۴ هجری است». (جفری خان، نامه ها، صورت حساب ها و قباله ها، ص ۱۷۷، متن اصلی)
در این جا تفسیر مولف کتاب از تاریخ نگارش سند نادرست است، زیرا که ماه شوال ۱۰۴ هجری از یک شنبه آغاز و به چهارشنبه ختم می شود، پس با قول قوی، کلمه حذف شده، به جای سه روز «مانده از» شوال، باید سه روز «پس از» شوال خوانده شود، تا تطبیق آن با روز شنبه درست درآید. در مجموع و از آن که غالب این برگ نوشته های پاپیروسی در طول زمان آسیب بسیار دیده است، غالب تفسیرهای متن آن ها، به خصوص در جزییات، مبنای احتمال دارد، اما به هر حال نمونه های بالا قدیم ترین سند تاریخ خورده در میان اسناد پاپیروسی تاکنون یافت شده پس از اسلام در آن گنجینه است، که روشن می کند کاتبان و نام بردگان در ماجرا، با عنایت به زمان و اسامی، عرب اند، زیرا می توان پذیرفت که در آن مقطع هنوز فرهنگ و خط و نگارش عرب در میان مصریان قبطی، در حد کتابت و نثر این گونه اسناد مکتوب ممکن نبوده است.
سند ۳ سند ۴
«روی پاپیروس: باقی مانده ی سیاهه ای است که طبق آن اجاره ی ماه محرم سال ۲۸۴ هجری به نصر بن اسحاق پرداخت شده است. (سند ۳) «دفع الی نصر بن اسحاق ارزاقه الجاریه له للمحرم سنة اربع و ثمنین و مأتین». (جفری خان، نامه ها، صورت حساب ها و قباله ها، ص ۱۹۹ متن اصلی)
متن پاپیروس به این شرح است: (سند ۴)
«بسم الله الرحمن الرحیم. شاهد بودم که میان یعقوب بن اسحاق بن اسماعیل البغدادی و هارون، بنده ی آزاد شده اسحاق بن اسماعیل البغدادی قراری بود و آن بنده، ۹۰ دینار به یعقوب بدهکار است. در ذی القعده سال ۲۳۰ هجری از من شهادت خواستند». (جفری خان، نامه ها، صورت حساب ها و قباله ها، ص ۱۸۰ متن اصلی)
سند ۵
روی پاپیروس: نامه راجع به یک موضوع خانوادگی است: (سند ۵)
«بسم الله الرحمن الرحیم. خداوند عمر طولانی و با عزت و سربلندی به تو عطا کند و در دنیا و آخرت مشمول رحمت و مغفرت و فضل او باشی. چندی است نامه ای از تو دریافت نکرده ام و... نگران شده ام. امیدوارم با سلامتی یکدیگر را ملاقات کنیم که خدا بر همه چیز قادر است. اما بعد، خداوند لطف اش را شامل حال تو کند ـ آن قدر گرفتار بودم که نتوانستم برایت نامه بنویسم. امیدوارم به سلامت بازگردم. برایم نامه بنویس و مرا از حال راصد ـ خدا حفظ اش کند ـ و مادرت و امین و عباس ـ خدا حفظ شان کند ـ با خبر کن.
برایت یک روسری خریده ام. فقط یکی یافتم. از خودتان خبر بده که ان شاءالله از شنیدن خبرهاتان خوش حال خواهم شد. فقط یک ماه و تا پایان طوبه از شما دور خواهم بود. امیدوارم با سلامتی همدیگر را ملاقات کنیم. ان شاءالله بسته ام به دست ات می رسد. سلام مرا به راصد ـ خدا حفظ اش کند ـ مادرت و خواهرت و عباس برسان. احوال صاحب خانه ی یهودی را هم برایم بنویس». (جفری خان، نامه ها، صورت حساب ها و قباله ها، ص ۱۲۶متن اصلی)
سرریز احساسات انسانی و توجه به مبانی و مهربانی، تنها نشانه هایی نیست که از این نامه نمایان است. تاثیر نحوه ی بیان و بلوغ کلام، که سایه ی فصاحت و وصایای قرآن را بر سر الفاظ آن گسترده می بینیم، تاریخ نگارش این نامه را، گرچه تصریحی در آن نیست، اما منطقا به پس از قرن سوم هجری منتقل می کند، که بیان قرآن به جان مسلمان مصری رخنه ی کافی داشت و نگارش چنین نامه ی غنی از کلمات به زبان عرب را بر آن مردم میسر کرده بود. در پایان این نامه نیز، باز هم کرایه بگیر و صاحب خانه، یهودی معرفی شده است.
روی سند۶، نوشته شده بر طول پاپیروس پشت سند ۶، نوشته شده بر عرض همان پاپیروس
روی پاپیروس: رسید دریافت مبلغ ۵ و پنج ششم دینار است: (سند ۶)
«بسم الله الرحمن الرحیم. از ابوالخریل حصیر فروش.۶ دینار، یک ششم کم تر، دریافت کردم. این مبلغ را ابوالرفیع و ابراهیم ابن محمد العلایی در جمادی الاخر سال ۲۸۵ به من رساندند. این رسید را محمد بن عبدالجبار با دست خود نوشت».
«پشت پاپیروس: آغاز یک رسید است که با عبارت «الذی قبض یوم الاربعا»، به این معنا که روز چهارشنبه دریافت شد...». (جفری خان، نامه ها، صورت حساب ها و قباله ها، ص ۱۸۲متن اصلی)
پشت سند ۷ روی سند ۷
«روی پاپیروس: بنا بر متن، خراج تا آخر ماه ربیع الاول سال ۵۲۸ هجری پرداخت شده.» (روی سند ۷) «دیوان الخراج استوفا الی سلخ ربیع الاول سنة ثمانین و عشرین و خمس مئه».
«پشت پاپیروس: رسید رسمی مالیات بر اراضی. پس از یادداشت های اولیه مربوط به ثبت رسید در محضر رسمی و بسم الله، متن با عبارت «صح ا...» آغاز و حروف به صورت گرد و منحنی نوشته شده است». (جفری خان، نامه ها، صورت حساب ها و قباله ها، ص ۲۸۳متن اصلی)
در متن سمت چپ برخی از حروف مانند حرف ت و ن نقطه دارند و بر دیگر حروف، مانند ف و ب و ی و ث و ش و خ نقطه ای نمی بینیم.
ادامه دارد ....
نظرات
77 دیدگاهبررسی تولد زبان فارسی
اندونزی همچنان به تحریم ارمنستان ادامه میدهد، دولت فارس ایران همچنان بزرگترین حامی ارامنه , نمایندگان مجلس اندونزی تا زمانی که نیروهای اشغالگر ارمنستان از خاک های آزربایجان عقب نشینی نکنند اجازه ایجاد روابط بین این کشور و جمهوری اشغالگر ارمنستان را نخواهند داد .
سفیر آزربایجان در اندونزی با اشاره به اینکه اندونزی هیچ نماینده سیاسی در ارمنستان ندارد؛از تداوم تعلیق روابط سیاسی اندونزی با ارمنستان تا زمان حل مناقشه قره باغ و احتمال بسته شدن سفارت ارمنستان در اندونزی خبر داده است.
سفیر آزربایجان در گفتگوهای دوطرفه با یکی از مقامات عالی دولت اندونزی ضمن تقدر از توجه این کشور به «قتل و عام خوجالی» و مناقشه قره باغ ؛ از طرف دولت جمهوری آزربایجان از دولت اندونزی تقدیر و تشکر کرده است .
وی ضمن تاکید بر این که رفتارهای سیاسی اندونزی در رابطه با مناقشه قره باغ میتواند نمونه ای برای سایر کشورهای مسلمان دیگر باشد.
«تامرلان قاراقایف»همچنین ابراز امیدواری کرده است که اندونزی میتواند نقش عمده ای در جوامع بین المللی برای حل مناقشه قره باغ داشته باشد.
در این دیدار دو طرف بر افزایش همکاری های اقتصادی؛سیاسی بین دو کشور آزربایجان و اندونزی تاکید کرده اند.
همچنین در این دیدار مقام اندونزیایی بر معلق نگه داشتن هر گونه روابط سیاسی با ارمنستان تا زمان حل مناقشه قره باغ اشاره کرده و حمایت متداوم این کشور از آزربایجان در مناقشه قره باغ را بازگو کرده است .
کشور اندونزی که همواره از حامیان آزربایجان در حل مناقشه قره باغ به شمار می رود و بارها نیز اشغالگری و قتل و عام های ارامنه را در سازمان های بین المللی محکوم کرده است.
لازم به ذکر است امروز یک پایگاه اینترنتی روس زبان ارمنستان نیز ایران را مهم ترین شریک تجاری ارمنستان معرفی کرده است.بدین ترتیب که پایگاه وستنیک کافکاز در گفتگو با صفرف مدیرکل مرکز مطالعات ایران معاصر تاکید نموده که :« "روابط سیاسی دو کشور به خوبی درحال گسترش هستند و روابط تجاری و اقتصادی سال به سال بهتر می شوند. در حقیقت ارمنستان در قفقاز یکی از شرکای تجاری ایران است و تهران برای توسعه اقتصادی و توازن روابط با قفقاز بزرگ روی این کشور حساب می کند».
گفتنی است ارمنستان با حمایت ایران و روسیه حدود 20 درصد از اراضی آزربایجان را اشغال کرده است که تاکنون عواقب سنگینی را برای این کشور در پی داشته است .اما با تداوم حمایات دو کشور ایران و روسیه از این کشور با وجود محکومیت بین المللی و قطعنامه های شورای امنیت مبنی بر تخلیه مناطق اشغالی؛هنوز ارمنستان از اراضی آزربایجان عقب نشینی نکرده است
بررسی تولد زبان فارسی
جناب کشف من فکرمیکنم خصومت شما بیشتر با ایرانیها باشد تا فارسی زبانهانمیدانم شایدمدتی در ایران بوده اید و از طرف عده ای رنجیده اید اگر اینطور است باید بدانید که در هیچ جای دنیا همه انسانها یکسان نیستند در همه جاخوب و بد وجود دارد . و اینکه در هیچ جای دنیا برای ورودخارجی ها فرش قرمز پهن نکرده اند و هر چقدراوضاع اقتصادی یک کشور خرابتر میشود سختگیری و فشار بر خارجی ها بیشتر میشود. فکر میکنی اگر بر عکس حال تعدادزیادی از ایرانیها به افغانستان میرفتند رفتار شما با انها بهتر از این میبود؟ من خود بیرون از ایران زندگی میکنم باور کنید در اینجا افکار عده ای ازمردم نسبت به مردمان قسمت دیگری از همین کشور کاملا نژاد پرستانه است چه برسد به خارجی ها. در کشورهای غربی نیز براحتی حق خارجی ها را میخورند و همیشه ارجحیت برای خودشان است شاید رفتارشان بخاطر قوانین نسبت به ما ملایم تر باشد ولی تبعیض همان است حتی اگر بتوانی تابعیت انجا را اخذ کنی باز هم همیشه یک خارجی هستی. به نظر من زبان هم ماننددین امری شخصی است و هر کس حق دارد در هر منطقه ای زندگی میکندبه گویش انجا تکلم کند منتها در امور بین المللی و یا تحصیلی بایداز زبانی استفاده شود که شناخته شده تر و بار علمی بیشتری دارد. ایا یک خلبان میتواند برای ارتباط با برجهای مراقبت از هر زبانی که دلش خواست و یا لهجه محلی استفاده کند؟ در این صورت هرگز به مقصد نخواهد رسید. خواهش میکنم رفتار حکومتهای خود کامه و منحرف کشورهای فارسی زبان مخصوصا حکومت متحجر اخوندی ایران را به زبان فارسی یا فارسی زبانها نسبت ندهید. اخوندها خود با زبان فارسی دشمنی دارند و بیشتر پیرو اجداد عرب خود هستند و به ان افتخار میکنند.
بررسی تولد زبان فارسی
کاوه این حرفا نتاند عقب ماندگی احمدینژاد را توجیه کرده باشد، تاریخ فارس دروغ باشد، همه چیزتان دروغ باشد، چرا تاریخ اشکانیان را از تاریخ ایران حذف کرده باشید؟ آیا غیر از این باشد تا ترکهای ایران نتاند به این واقعیت پی برد که اشکانیان ترک بوده باشند؟ زبان فارسی یک زبان علمی نباشد، با این زبان فقط احمدی نژاد تاند به وجود آید.
بررسی تولد زبان فارسی
جناب کشف الکاشفین مگر من طرفدار احمدی نژاد هستم؟ معلوم است که او یک ادم عقب مانده است نه تنها او بلکه همه اخوندها یا تهی مغز و عقب افتاده هستند یا شارلاتان, هر اتفاقی افتاده یا بقول تو تحریف کتابهای تاریخ و غیره همه در این مدت سی و چهار سال رژیم اخوندها صورت گرفته چرا قبلا این مسائل نبود. حرف من این است که اخوندها عرب هستند حتی اگر به زبان فازسی حرف بزنند.اینها دشمنان نفوذی زبان و ادبیات پارسی و رسم و رسوم و جشنهای انان هستند. قبله گاهشان سرزمین حجاز است و فقط برای حسن و حسین سینه میزنند. نمی بینی که چه بلایی بر سر ایران اورده اند. ثروتش را غارت میکنند و به عربها در لبنان و سوریه و فلسطین فضل و بخشش می نمایند در حالی که بسیاری از مردم ایران در تنگدستی زندگی میکنند. بجای خصومت بی دلیل یک کم از وجدان و مغزت کمک بگیرتا متوجه حقایق شوی
بررسی تولد زبان فارسی
کاوه بیچاره مغزش کپک زده باشد این هنوز نداند احمدینژاد آخوند نباشد، تو از احمدی نژاد هم احمقتر استی
بررسی تولد زبان فارسی
دشمنان نفوذی زبان و ادبیات پارسی، هاهاها ، برو قرصات را مصرف کن آدم عاقل نتاند اینقدر هذیان گوید
بررسی تولد زبان فارسی
دیوانه مگر اخوند بودن به عمامه بستن است؟ منظور تفکرش است که اخوندی است. بحث کردن با تو بی فایده است فقط با حرفهای بی منطق میخواهی دیگران راتحریک کنی. هر طور دوست داری فکر کن و بنویس مردم عقل دارند و سخن درست را از حرفهای بیهوده تشخیص میدهند.
بررسی تولد زبان فارسی
کاوه دیوانه پس تو هم آخوند تانی بود، تو هم مثل احمدی نژاد فارسی حرف تانی زد و لباس آخوند بر تن نداشته باشی، احمدی نژاد آخوند نی، تو هم آخوند نی، ولی هیچ از آخوند کم نی، احمق روزگار کشورهای فارسی زبان با احمدی نژادی که ملا نیس به این روز فتاده
بررسی تولد زبان فارسی
آقا یا خانم کشف!
به هر قومی از جهان هم تعلق داشته باشی، آن قوم قابل احترام من است ولی به تورک بودن تو کاملاً مشکوک هستم. از خوانندگان و مخاطبین او هم صمیمانه تقاضا دارم تا نامش را تصریح نکند به تورک بودن آقا یا خانم کشف باور نکنند. زیرا وی ازاین طریق می خواهد تفرقه بین دو قوم ایجاد کند. چیز های که این آدم نوشته حرف های تازه نیست.
بررسی تولد زبان فارسی
جناب محترم كشف !
همين اكنون كه خودت به زبان فارسي در كابل پرس باد ميزني، مگر تو هم آخوند و احمدي نژاد استي؟
اگر هر فارسي زبان بخاطر فارسي نويسي وفارسي گويي اش آخوند واحمدي نژاد شود حتما مادر محترمهء شما را هم يكي ازهمين آخوندها مطابق فقه شيعه صيغه كرده وبعد از آنكه نطفهء جناب عالي در شكم مادر محترمه بسته شد آن آخوند پدر سوخته بجان خالهء تان افتيده كه حالا جناب عالي، آنقدر از آخوند نفرت پيدا كرده ايد كه هر فارسي زبان در نظر تان آخوند جلوه ميكند، من ميگويم هم بر پدر تو كثيف ديوانهء صيغه زاده لعنت وهم بر پدر آخوندهاي ايران لعنت.
يك احمق نا فهم ديوانه عقده ايي تو ويكي هم آخوندهاي پدر سوختهء ايران
برو با اين استدلالهاي كودكانه ات كدام اوغان خر عقده ايي فاشيست را پيدا كن تا به چنين كشفيات طفلانه ات آفرين بگويد.
تصوير از زنده گي مدرن أيل جليل اوغان كه از بركت زبان پشتو در قرن بيست ويك چنين زنده گي دارند، با خر زاده ميشوند، با خر بزرگ ميشوند وبا خر ميميرند ولي ديگران را عقب مانده وخودشانرا ناف زمين فكر ميكنند