داكتر سپنتا؛ الگوي موفق در فرايند اصلاحات در وزارت خارجه

داكتر سپنتا؛ الگوي موفق در فرايند اصلاحات در وزارت خارجه

با تاكيد بر مؤلفه‌هاي عدالت‌ورزي و شايسته‌سالاري

لطيف نظري

دو اصل عدالت و شايسته سالاري، گم شدة افغانستان است. بسياري از مشكلات و نارسايي‌هاي كنوني محصول عدم شايستگي و بي‌عدالتي‌هاي گذشته است. در حوزه سياست خارجي و وزارت امور خارجه نيز در بسياري موارد در گذشته با بي عدالتي و فقدان شايسته سالاري در اداره مواجه بوده‌ايم. شيوة نامطلوب و به دور از عدالت متوليان پيشين وزارت امور خارجه نسبت به برخي اقوام و كارمندان وزارت امور خارجه ناقض حق آنان در تعيين سرنوشت‌شان تلقي شده و انديشة مشاركت ملي را خدشه‌دار ساخته بود.

با گام نهادن داكتر سپنتا در حوزه سياست خارجي هم‌چنان كه از وي انتظار مي‌رفت تغيير اساسي در شيوة برخورد با كارمندان داخل وزارت و جلب و جذب افراد بيرون از وزارت رونما گرديد. او توانست تغييرات بنيادين را در وزارت امور خارجه پديد آورد كه در اين ميان مسائل مربوط به عدالت مداري و شايسته سالاري جايگاه خاصي دارد.

در حال حاضر وزارت امور خارجه افغانستان چهره متكثر ملي را به تصوير مي‌كشد و نخبگان كلية اقوام حضور خود را در وزارت امور خارجه و حوزه سياست‌گذاري خارجي احساس مي‌كنند. اين مسأله در جامعة افغانستان به دليل عشيره‌اي بودن جامعه، از اهميت فراوان برخوردار است و موجب مي‌شود تا بسياري از حساسيت‌هاي سياسي و اجتماعي تقليل يابد.

برخورد انحصار گرايانه و عاري از عدالت و شايستگي در جلب و جذب افراد براي افغانستان عاملي تهديدآميز محسوب مي‌شود و منافع ملي را مورد تهديد قرار مي‌دهد. بر اين اساس، زماني كه داكتر سپنتا به عنوان وزير در وزارت امور خارجه تعيين شد، چشم‌ها به سوي او دوخته شد تا با آغاز روند اصلاحات در وزارت امور خارجه و بازنگري عميق در شيوه‌هاي پيشين، بتواند بنياد يك ادارة سالم و به دور از تبعيض را ايجاد نمايد.

تعقيب شيوة عدالت محوري و شايسته سالاري در عزل و نصب افراد يكي از افتخارات وزارت خارجه افغانستان در دورة جديد به شمار مي‌رود. اسلوب نصب افراد در پست‌هاي مختلف وزارت امور خارجه و تقرري‌هاي كارمندان در نماينده‌گي‌هاي سياسي نوعاً بر بنيادهايي قرار دارد كه تكميل كننده يك سيستم عدالت مدار و شايسته سالار به حساب مي‌آيد.

اين حقيقت بنيادين بر فلسفه سياسي‌اي استوار است كه به موجب آن شايسته سالاري و توسعه دستگاه ديپلوماسي پديدارهايي جدايي ناپذير و به هم پيوسته‌اند. در قلب سياست خارجي افغانستان اين فرض وجود دارد كه دستگاه سياست گذاري خارجي كشور از رهگذر جذب افراد متخصص و توان‌مند بايد خود را در برابر تهاجمات سياسي و تدريجي نظام‌هايي كه مي‌كوشند نظام نوپاي دموكراتيك افغانستان را بر اندازند و يا تضعيف نمايند، حفظ كند.

بر مبناي اين فرض، شيوة جذب افراد در داخل وزارت امور خارجه و منصوب نمودن آنان در نماينده‌گي‌هاي ديپلوماتيك بر بنياد اصل شايستگي و تخصص صورت مي‌گيرد تا آنان بتوانند از طريق توسعه روابط نيك با دولت‌هاي مقيم، مانع تخريب چهرة نظام سياسي كشور در محافل بين‌المللي گردند. در واقع اين مرحله از حيات بين‌المللي افغانستان مشحون از چالش‌ها و پيچ و خم‌هاست و تعريف جايگاه افغانستان در دنياي جهاني شده، از اهميت به سزايي برخوردار است. از اين رو ريختن طرحي نو براي اداره روابط خارجي كشور و انتصاب افراد توانا و كارشناس در مراكز تصميم‌گيري، بسيار مهم و پرارزش مي‌باشد.

در اين راستا وزارت خارجه كشور به دور از نگرش‌هاي سمتي، گروهي، تنظيمي، زباني و قومي عمل كرده و تنها معيار شايسته‌گي، درك و لياقت افراد را مد نظر قرار داده است. البته نمي‌توان منكر مشكلات حتي در حوزه توجه به "اصل شايسته سالاري" بود؛ اما بايد به اين نكته نيز دقت كرد كه نمي‌توان كلية نقايص و آسيب‌هاي برجا مانده از چند دهه را در طول يك سال بر طرف ساخت. آنچه حايز اهميت است اين نكته است كه اراده جدي براي تعقيب سياست شايسته سالاري و عدالت محوري در وزارت خارجه وجود دارد.

در راستاي تداوم همين پاليسي، داكتر سپنتا شمار قابل توجهي از سفيران افغانستان را كه بعضاً بيش از ده سال در خارج سپري كرده بودند و كسي جرأت تغيير و تبديل آنان را نداشتند در مركز فراخواند و به جاي آنان سفراي جديد را منصوب كرد. اين مهم مورد توجه مردم افغانستان و حلقات روشنفكر كشور قرار گرفت. زيرا سفارت خانه‌هاي افغانستان براي نخستين بار است كه از سلطة افراد خاص كه بعضاً تغيير ناپذير شده بودند، خارج مي‌گردد و مردم افغانستان احساس مي‌كنند كه وزارت خارجه كشور بازتاب دهنده آمال و آرزوهاي ديرين كلية شهروندان اين سرزمين است.

وزارت خارجه به منظور تحقق عدالت، بيش از هشتاد كارمند وزارت را كه سال‌ها از نظر افتاده بودند، به نماينده‌گي‌هاي افغانستان در خارج اعزام كرد كه در نوع خود كاري ارجمند و قابل تحسين به شمار مي‌رود. در تعقيب همين سياست، 17 كرسي در سطح سفير تغيير خورده و افراد شايسته به عنوان سفير در نماينده‌گي‌هاي سياسي افغانستان در كشورهاي مختلف منصوب شدند. هم‌چنين 55 كارمند ديگر از خارج به افغانستان فرا خوانده شدند.

به اين ترتيب مي‌توان گفت كه اين دستاوردها در جامعه‌اي چون افغانستان كه با مشكلات و فشارهاي عديده‌اي از داخل و خارج مواجه است نبايد كاري سهل ارزيابي گردد. سزاوار است ملت افغانستان اين تحولات را به ديدة قدر بنگرد و افرادي را كه در اين عرصه تلاش مي‌ورزند، تحسين و مورد احترام قرار دهند. البته ترديدي نيست كه قلم‌هاي آزاد، حقايق را خواهد نوشت و جايگاه شايسته‌اي را براي خدمت‌گزاران متهور ثبت تاريخ خواهد ساخت.